نظر آیت الله جوادی آملی پیرامون ارسطو و دیگر فلاسفه ی یونان

آیت الله جوادی آملی :

شاگردان ارسطو هر وقت مشكل علمي داشتند مي‌رفتند كنار قبر ارسطو آنجا مباحثه مي‌كردند و به بركت آن مكان مشكل علمي‌شان حل مي‌شد. ... اينها موحّدان عالم بودند قرن‌هاست كه شيعه و سنّي مي‌گويند ارسطو قبرش منشأ بركت بود.

پیشتر پیرامون نظر علما و مورخان مسلمان ، نقل قول هایی آوردیم ، در یادداشت ذوالقرنین ۴ نیز با نظر امام خمینی (ره) پیرامون ارسطو پرداختیم  و آورده شد که امام خمینی ارسطو را با القابی نظیر "فيلسوف عظيم الشان" و "حکيم بزرگوار " خطاب نموده.

اما با توجه به اهمیت و تاثیری که شخصیت ارسطو می توانسته بر شاگرد خاصش یعنی اسکندر گذاشته باشد ، در این یادداشت به سخنان استاد جوادی آملی می پردازیم که در نوع خود قابل تامل است .

آیت الله جوادی آملی در دیدار با اعضای بنیاد نهج البلاغه در ۲۳اسفند۹۰ میگوید :

خاورمیانه را خود وجود مبارک حضرت ابراهیم اداره کرد. یعنی در خاورمیانه غیر از الحاد و وثنیت چیز دیگری نبود؛ یا بت پرستی بود یا الحاد؛ و وجود مبارک ابراهیم خلیل آمد، برهان اقامه کرد، اثر نکرد؛ تبر گرفت و بت ها را شکست، اثر نکرد؛ رفت در آتش و گلستان کرد و اثر کرد. آن حرف گرفت که «یا نَارُ کونِی بَرْداً وَ سَلاَماً»؛ این نظیر «فَجَعَلَهُمْ جُذَاذاً» نبود که نگیرد؛ بلکه کلّ خاورمیانه را گرفت. از آن به بعد سقراط کشته شد و دین را و توحید را در یونان حفظ کرد.

جناب ابوریحان بیرونی در "تحقیق ماللهند" می گوید که من از مردم هند گله دارم برای این که نتوانستند مثل یونان، دین را حفظ کنند. در یونان در اثر افرادی مثل سقراط، افلاطون و ارسطو، موحّدان را تربیت کردند. اگر چهارتا روحانی و چهارتا عالم در هند بود، دیگر بودا و برهمن آن خلأ را پر نمی کرد.

جوان ها را باید در حدّ ترجمه، میانسال ها را در حدّ دیگر؛ و علوم عقلیه را در حدّ دیگر.باید از این دریا حداکثر بهره را ببریم و همانطور که در تابلوی آکادمی های ارسطو و افلاطون می نوشتند کسی هندسه نخوانده وارد نشود، این حرف همۀ انبیا است؛ منتها آن ها از انبیا گرفتند.

آیت الله جوادی آملی در تفسیر سوره ی صافات در ۱۹ فروردین ۹۳ می فرماید:

حضرت ابراهیم به تنهایی یک امت بود به این دلیل بود که در آن زمان کاری کرد که کل خاورمیانه خوابیده را بیدار کرد. اما برخی اصلا بیدار نشدند  برخی دیر بیدار شدند برخی زودتر. قوم حضرت ابراهیم اصلا بیدار نشدند یونانیان زودتر بیدار شدند و اندیشه توحید در یونان بر اثر کار حضرت ابراهیم (ع) بود و گرنه یونان یا ملحد بود یا مشرک نظیر ایران، رم و امثال آن.

وقتی این فکر توحیدی به خاورمیانه رسید یونان زودتر و بیشتر از دیگران به فکر توحید افتاد و در این راه شهید داد. سقراط مردم را به توحید دعوت کرد و در همین راه توحید شربت شهادت نوشید بعد افلاطون را تربیت کرد بعد ارسطو را تربیت کرد و بعد این اندیشه توحید از آنجا به جای‌های دیگر رسید.

ابوریحان بیرونی می‌گوید شاگردی غیر مستقیم حضرت ابراهیم‌ها را ارسطوها، افلاطون‌ها و سقراط‌ها بر عهده گرفتند بعد دیگران. بنابراین حضرت ابراهیم توحید را در خاورمیانه منتشر کرد.

ایشان پیرامون زیارت قبر علما و بزرگان چنین می فرمایند :

من از تهران كه مي‌آمدم قم رفتم خدمت مرحوم آقاي شيخ محمدتقي آملي عرض كردم كه مي‌خواهم بروم قم اجازه مي‌دهيد چه چيزي بخوانم و امثال اينها ايشان هم از قم تعريف كرد و هم برنامه داد فرمود برنامه يك فقه يك اصول يك معقول, و فرمود قم منشأ بركت است گذشته از اينكه خب مضجع آن كريمه اهل بيت است علما و بزرگان در آن دفن‌اند فقها دفن‌اند حكما دفن‌اند بزرگان‌ دفن‌اند و در جوار قبور بزرگان بركات فراواني است آن وقت اين قصّه را نقل كرد گفت شاگردان ارسطو هر وقت مشكل علمي داشتند مي‌رفتند كنار قبر ارسطو آنجا مباحثه مي‌كردند حل مي‌شد اين را ما از ايشان شنيديم خب براي ما حجّت بود بعد كه با قبسات مرحوم ميرداماد كه آشنا شديم ديديم مرحوم ميرداماد در قبسات در بحث زيارت قبور بزرگان اين فرمايش را نقل مي‌كند كه شاگردان ارسطو وقتي مشكل علمي داشتند مي‌رفتند كنار قبر ارسطو و به بركت آن مكان مشكل علمي‌شان حل مي‌شد. جناب ميرداماد اين را از كجا نقل مي‌كند از المطالب العاليه فخررازي.  اينها موحّدان عالم بودند قرن‌هاست كه شيعه و سنّي مي‌گويند ارسطو قبرش منشأ بركت بود.

آیت الله جوادی آملی پیرامون رد ارسطو توسط هشام که شاگرد امام صادق (ع) بود می گویند :

شما مي‌بينيد برخي‌ها مي‌گويند در نقص ارسطو همين بس كه هشام كه شاگرد امام است بر او رد نوشته بله رد نوشته اين هست كه هشام حرف ارسطو را رد كرده اما اين روايت نوراني را مرحوم صدوق(رضوان الله عليه) در همين كتاب توحيد صدوق نقل كرده كه حضرت درباره برخي از نظرات هشامين فرمود: «ليس القول ما قال الهشامان»  مبادا حرف اين هشام‌ها را گوش دهيد اين هشام كه گرفتار تجسيم بود ارسطوي موحّد را رد مي‌كند آن وقت شما مي‌گويي چون شاگرد امام, ارسطو را رد كرده بنابراين ارسطو مردود است؟!

شاگرد امام است معصوم كه نيست اينها را مجمع بايد تشخيص دهد هشام را بررسي كند نقل مرحوم صدوق در توحيد را درباره هشامين بررسي كند آن وقت ببيند كه ردّ هشام نسبت به ارسطو در كدام منطقه است.

با توجه به این فرمایشات و نوشته های پیشین درباره ی دین ارسطو که استاد اسکندر بوده و از کودکی او را تربیت کرده است ، می توان فهمید که اسکندر با چه نوع آموزه هایی تربیت یافته و تحت تعلیم چه آموزگاری بوده.

 

مطالب مرتبط: